Δευτέρα 14 Ιουλίου 2014

Παντού βλέπω πρόσωπα ! – Το περίεργο φαινόμενο της παραειδωλίας

Ορισμός
  Παρειδωλία ονομάζεται το ψυχολογικό φαινόμενο κατά το οποίο ένα δυσδιάκριτο ή ασαφές εξωτερικό ερέθισμα εκλαμβάνεται εσφαλμένα ως ευκρινές και πλήρως αναγνωρίσιμο. 
Ετυμολογία
   Η λέξη αυτή προέρχεται από το πρόθημα «παρά» (αντί, εκτός αλλά και σε αντίθεση με) και το Αρχαίο Ελληνικό ουσιαστικό «εἴδωλον» που σημαίνει μη πραγματική εικόνα, αναπαράσταση, ομοίωμα. 
   Παραδείγματα παρειδωλίας είναι η αναγνώριση προσώπων στα σύννεφα ή στην επιφάνεια της Σελήνης και η ακρόαση μηνυμάτων κατά την ανάποδη αναπαραγωγή ηχογραφήσεων.
Εξήγηση του φαινομένου
   Στην ουσία η παρειδωλία, μας δείχνει την προσκόλληση που έχει ο ανθρώπινος εγκέφαλος στα μοτίβα.
  Ακριβώς αυτή η έγκαιρη και ακριβής αναγνώριση προτύπων ήταν ένας σημαντικός εξελικτικός παράγοντας στην πορεία του ανθρώπου. Σκεφτείτε απλά πόσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε πρόσωπα γρήγορα, αλλά και να ερμηνεύουμε τις εκφράσεις στα πρόσωπα των ανθρώπων γρήγορα και σωστά.
   Όταν ο προϊστορικός άνθρωπος ζούσε στη φύση έπρεπε να προσέχει για θηρευτές που ήθελαν να τον φάν. 
  Όταν λοιπόν, για παράδειγμα, περπατούσε στη σαβάνα και άκουγε ένα θρόισμα στα χόρτα δίπλα του, είχε δύο επιλογές: 1) να υποθέσει πως πρόκειται για τον αέρα και να το αγνοήσει, 2) να υποθέσει πως είναι λιοντάρι και να πάρει μέτρα για να σώσει τη ζωή του.
   Αν υπέθετε το πρώτο και είχε δίκιο τότε δεν θα είχε αρνητικές συνέπειες. Αν όμως είχε άδικο θα μπορούσε να χάσει τη ζωή του. 
  Αντιθέτως αν υπέθετε το δεύτερο και είχε δίκιο θα είχε περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης, ενώ αν είχε άδικο δεν θα είχε σοβαρές αρνητικές συνέπειες.
   Αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε σχέδια στα σύννεφα, πρόσωπα στις φυλλωσιές, τη Παναγία σε ένα κομμάτι ψημένο ψωμί και που συνδέουμε τυχαία γεγονότα και συμπεραίνουμε πως υπάρχει μια κρυμμένη συνωμοσία. 
   Το μυαλό μας ψάχνει πάντα να βρει σχέδια και προσπαθεί να συνδυάσει πληροφορίες που δεν συνδυάζονται.
   Συνεπώς, μετά από χρόνια εξέλιξης και “εκπαίδευσης” του μυαλού μας, η τάση μας να βλέπουμε και να υποθέτουμε πως κάτι υπάρχει εκεί που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα (Παρειδωλία) έγινε, όπως λένε, hard wired, δηλαδή μέρος του βασικού προγράμματος του εγκεφάλου μας.
   Αυτό βοηθάει και ενθαρρύνει τις διαπροσωπικές και γενικότερα τις κοινωνικές μας σχέσεις. 
   Το πρώτο πράγμα που τα μωρά μαθαίνουν είναι τα ανθρώπινα πρόσωπα. Τα πρόσωπα της οικογένειας ή των ατόμων που τα φροντίζουν προκαλούν χαρά σε ένα μωρό, ενώ ένα άγνωστο πρόσωπο μπορεί να φέρει και κλάμα.
   Ο αστρονόμος Carl Sagan ισχυρίστηκε ότι η ανθρώπινη τάση του να βλέπουμε πρόσωπα σε τορτίγιες, σύννεφα, βουτήματα κανέλλας κλπ. είναι ένα εξελικτικό χαρακτηριστικό.
  «Με το που μπορεί και βλέπει ένα βρέφος, αναγνωρίζει πρόσωπα, και ξέρουμε ότι αυτή η ιδιότητα είναι κωδικοποιημένη μέσα στον εγκέφαλο μας. 
  Αυτά τα βρέφη που πριν από εκατομμύρια χρόνια δεν μπορούσαν να αναγνωρίζουν ένα πρόσωπο που τους χαμογέλαγε, ήταν λιγότερο πιθανό να κερδίσουν τις καρδίες των γονέων τους, και λιγότερο πιθανό να ευημερήσουν. 
   Αυτές τις μέρες, οποιοδήποτε βρέφος αναγνωρίζει γρήγορα το ανθρώπινο πρόσωπο, και αντιδρά με μια χαζούλικη γκριμάτσα (Sagan 45)
   Επίσης το φαινόμενο της παρειδωλίας μας δείχνει πόσο αναγκαία είναι η παρουσία ανθρώπινων πλασμάτων γύρω μας. 
  Στην ουσία αμφιλεγόμενα οπτικά ερεθίσματα μετουσιώνονται σε ανθρώπινα πρόσωπα κυρίως αλλά πολλές φορές και σε άλλες μορφές (πχ. ζώων ή οικείων μοτίβων).
   Κάθε παρειδωλία αντικατοπτρίζει την αδιάκοπη προσπάθεια της συνείδησης να απομονώσει, από ένα διφορούμενο οπτικό ερέθισμα κάποιο χαρακτηριστικό και να του δώσει νόημα και μια συντεταγμένη δομή. 
  Σε αυτό φυσικά, παίζει ρόλο το πώς η ψυχή και η σκέψη ενός ανθρώπου αποτυπώνουν και αναπαραγάγουν νοητικά ένα μοτίβο.
  Σε πολλά ψυχολογικά τεστ χρησιμοποιούνται θολές εικόνες ή ακαθόριστα σχέδια ώστε μέσω αυτού που θα δει το άτομο στην εικόνα να διαπιστωθεί η ψυχική του κατάσταση. 
  Για παράδειγμα σε μια αφηρημένη εικόνα κάποιος μπορεί να δει ένα σκυλί που κοιμάται, ένα παιδί που κλαίει, μια γυμνή γυναίκα ή ένα κρύο σάντουιτς ή ότι άλλο. Αυτό που κάποιος προβάλλει στην εικόνα που βλέπει λέει πολλά για την ψυχική του ευεξία. 
  Άλλωστε το γνωστό τεστ Rorschach (Rorschach ink blot test) στηρίζεται ακριβώς σε αυτό.
Θρησκείες
  Παραδείγματα παρειδωλίας θρησκευτικών ερεθισμάτων αποτελούν οι αποχρωματισμοί μίας καμμένης τορτίγια, όπου κάποιοι εκλάμβαναν εσφαλμένα του πρόσωπο του Ιησού Ναζωραίου, 
  όπως επίσης η ψευδαίσθηση της μορφής του Ιησού στα οπίσθια ενός σκύλου και ο αποχρωματισμός σε τοστ ο οποίος ερμηνεύτηκε ως το πρόσωπο της Μαριάμ, μητέρας του Ιησού. Το τελευταίο πωλήθηκε στο ebay έναντι 28.000 δολαρίων.
   Τον Σεπτέμβριο του 2007 στην Σιγκαπούρη, οι ρόζοι ενός δέντρου έμοιαζαν με μαϊμού, με αποτέλεσμα οι πιστοί να προσκυνούν το δέντρο του «θεού μαϊμού».
Μαντεία
  Διάφορα αρχαία μαντεία είχαν πρακτικές που αφορούσαν την ερμηνεία των σκιών αντικειμένων, σχημάτων που δημιουργούσε το χυμένο αίμα θυσιών, και ακόμα τα εκ γενετής σημάδια ανθρώπων και ζώων.
Φαντάσματα
Η συνηθισμένη έννοια του φαντάσματος είναι η υποτιθέμενη εμφάνιση της μορφής αποθανόντος ανθρώπου, άυλης και άπιαστης, ντυμένης με λευκά ή μαύρα ρούχα.
  Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, υποτιθέμενες θεάσεις φαντασμάτων εξηγούνται από το φαινόμενο της παρειδωλίας.
Παραειδωλιακή Πινακοθήκη
Βικιπαίδεια
Αποκάλυψη : Το Ένατο Κύμα
greek skeptic
Κάτι παρόμοιο στο blog :
25 πίνακες ζωγραφικής : Οφθαλμαπάτες που παίζουν με το μυαλό !

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.