Τρίτη, 24 Νοεμβρίου 2015

Τα μανταλάκια, το άπλωμα των ρούχων και άλλα φαιδρά κι ευτράπελα !

Μανταλάκια – Ποιος τα επινόησε;
     Είναι ίδια και απαράλλαχτα εδώ και 150 χρόνια και η επιβίωσή τους μια απίθανη ιστορία δαρβινικής επιλογής.  Από το 1852 έως το 1887, το Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας των Ηνωμένων Πολιτειών είχε εκδώσει 146 διαφορετικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας για μανταλάκια, όμως το πρώτο σχέδιο που έμοιαζε με το σύγχρονο μανταλάκι έγινε από τον Ντέιβιντ Σμιθ, έναν δημιουργικό εφευρέτη από το Βερμόντ που κατοχυρώθηκε το 1853.  
   Μεταξύ πολλών άλλων,  ο Σμιθ, είχε επινοήσει επίσης μια κλειδαριά με συνδυασμό, ένα ελατήριο που κρατάει ανοικτά τα σπιρτόκουτα, έναν τόρνο για την επεξεργασία μετάλλων, μια αριθμομηχανή, εργαλεία για αγρότες και ξυλουργούς, αλλά και κόπιτσες για τσόχα (χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον στον στρατό και το ναυτικό).  
   Το «μανταλάκι» του για το «άπλωμα των ρούχων σε σκοινί» ήταν ένα κομψό μοντέλο με «δύο μοχλούς» συνδεδεμένους μεταξύ τους έτσι ώστε  «τα δύο μακρύτερα μέλη τους να μπορούν να μετακινηθούν το ένα προς το άλλο ενώ ταυτόχρονα τα μικρότερα  μέλη τους απομακρύνονται το ένα από το άλλο».  
   Το ντιζάιν του Σμιθ βελτιώθηκε το 1887 από τον Σόλον Μουρ, έναν άλλο εφευρέτη από το Βερμόντ, η  μεγάλη συμβολή του οποίου ήταν ένα «σπειροειδές  υπομόχλιο», φτιαγμένο από ένα κομματάκι σύρμα, περασμένο στα αυλάκια που ήταν σκαλισμένα στο κέντρο των δύο κομματιών του ξύλου.  Η εκδοχή του Μουρ είχε το πλεονέκτημα ότι ήταν ανθεκτική – κρατούσε σταθερά τα ρούχα στο σκοινί – και ταυτόχρονα εύκολη στην κατασκευή της.
   Κάπως έτσι το Βερμόντ έγινε η Σίλικον Βάλεϊ της τεχνολογίας των μανταλακιών του 19ου αιώνα, τα προηγούμενα ίχνη της ιστορίας  τους, όμως, είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστούν.
   «Την  ιδέα την είχαν φέρει μαζί τους οι Βρετανοί άποικοι» λέει η Μπάρμπαρα Σιουτ Γένσεν, επιμελήτρια στο Smithsonian, -Εθνικό Μουσείο της Αμερικανικής Ιστορίας- όπου στις αρχές του 20ου αιώνα, το 1908 και το 1926, το Αμερικανικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών πρόσφερε χιλιάδες πατέντες μεταξύ άλλων και τα πρώτα μοντέλα για μανταλάκια των Σμιθ και Μουρ. 
   Είχε προηγηθεί το 1832 η πατέντα του Σάμιουελ Πράιορ από το Σάλεμ του Νιου Τζέρσεϊ,  το μοντέλο του όμως χάθηκε τέσσερα χρόνια κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς που κατέστρεψε το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών.
   Τα πρώτα μανταλάκια ήταν χειροποίητα, σκαλισμένα σε ένα κομμάτι ξύλο σε σχήμα U και η εφεύρεσή τους πρέπει να πιστωθεί σε εγγλέζους ψαράδες που κρέμαγαν τη μπουγάδα τους με τέτοια ξυλάκια πάνω σε σύρματα καταμεσής στη θάλασσα. 
   Αυτή την τεχνογνωσία φαίνεται πώς έφεραν μαζί τους από την Αγγλία, οι Σέικερς -μια φιλοπρόοδη θρησκευτική σέκτα (πίστευαν στην Δευτέρα Παρουσία του Χριστού) – οι οποίοι μετανάστευσαν το 1774 στην Αμερική και εγκαταστάθηκαν στη Νέα Υόρκη. Δικό τους λοιπόν θεωρείται ότι ήταν το πρώτο μανταλάκι –όπως και πολλές άλλες χρήσιμες κατασκευές. Δεν το πατεντάρησαν  όμως πράγμα που έκανε στις αρχές του 1800 κάποιος Τζέρεμι Βίκτωρ Οπντεμπεκ. 
   Η μαζική παραγωγή άρχισε το 1840 και τα πρώτα σχέδια έμοιαζαν με ξύλινη φουρκέτα με ένα κεφαλάκι στην κορυφή. Εκείνα τα μανταλάκια δεν ήταν πολύ λειτουργικά. Ετσι το 1853, όταν ο Ντέιβιντ Σμιθ παρουσίασε το δικό του μοντέλο, υπογράμμισε στην αίτησή του το πλεονέκτημα της δικής του εφεύρεσης που ήταν ότι «δεν μπορεί να το πάρει ο αέρας από τα ρούχα όπως συμβαίνει με τα συνηθισμένα μανταλάκια πράγμα που αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τις πλύστρες».
   Σήμερα πια τα μανταλάκια ξύλινα και πλαστικά –τα περισσότερα αν όχι όλα είναι κινεζικής παραγωγής- χρησιμοποιούνται  σε όλο τον κόσμο εκτός ίσως από την Αμερική όπου ανθίζει πλέον η βιομηχανία των ηλεκτρικών στεγνωτηρίων ρούχων. Το τελευταίο αμερικάνικο εργοστάσιο παραγωγής τους έκλεισε το 2007 και τα παλιά μανταλάκια είναι είδη μουσειακά και συλλεκτικά .
   Η Μπάρμπαρα Γιένσεν θυμάται μια έκθεση με μανταλάκια που είχε επιμεληθεί η ίδια πριν από μια δεκαετία: «Ένα πιτσιρίκι  περίπου εφτά ετών ρώτησε τον μπαμπά του  καθώς κοιτούσαν τη συλλογή: «Μπαμπά, τι είναι μανταλάκι;»
Κρέμασε τη μπουγάδα στο σκοινί
   Το κίνημα «Project Laundry List» δημιουργήθηκε  το 1995 με ένα συμπόσιο στο Middlebury College. Στην ομιλία της η Δρ Ελεν Κάλντικοτ υποστήριξε ότι: «Θα μπορούσαμε να κλείσουμε τη βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας, αν όλοι κάναμε πράγματα όπως το να κρεμάμε τα ρούχα μας για να στεγνώνουν». Η ΜΚΟ υποστηρίζει το πλύσιμο των ρούχων με κρύο νερό και το στέγνωμά τους έξω στον αέρα και στην ιστοσελίδα της, μεταξύ άλλων, αποκαλύπτει ότι:
  * Το 62% των Αμερικανών πλένουν σε προγράμματα με ζεστό ή καυτό νερό
   * Το 2005, το 92% των μονογονεϊκών οικογενειών στις ΗΠΑ είχαν στεγνωτήριο. Το 80% των Αμερικανικών νοικοκυριών χρησιμοποιούν το στεγνωτήριο ρούχων από δύο μέχρι εννέα φορές την εβδομάδα, ενώ εκατομμύρια άλλοι χρησιμοποιούν κοινόχρηστα πλυντήρια και στεγνωτήρια
  * Στη γειτονική μας Ιταλία μόνο το 4% των νοικοκυριών διαθέτει στεγνωτήριο ρούχων. Το 77% των οικιακών στεγνωτηρίων λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα και τα υπόλοιπα με γκάζι ή προπάνιο.
   * Μόνο 8% των νοικοκυριών στεγνώνουν τη μπουγάδα τους σε απλώστρες πέντε μήνες το χρόνο. Αν όλοι οι Αμερικανοί χρησιμοποιούσαν απλώστρα δέκα μήνες το χρόνο, τότε θα μειωνόταν ή απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακος στην ατμόσφαιρα κατά 12 εκ τόνους ετησίως.
   * Στις ΗΠΑ έχει υπολογιστεί ότι κάθε χρόνο προκαλούνται κατά μέσο όρο 17.700 πυρκαγιές σε κατοικίες που οφείλονται σε πλυντήρια και στεγνωτήρια. Σ’αυτές οφείλονται 15 θάνατοι, 360 τραυματισμοί και καταστροφές αξίας 194 εκ. δολλαρίων. Τα στεγνωτήρια ευθύνονται για το 92% των πυρκαγιών.
  * Το κλιματικό αποτύπωμα ενός μπλουτζιν μπορεί να μειωθεί κατά 50% αν πλένεται με κρύο νερό και στεγνώνει στην απλώστρα.
Νέα / Κική Τριανταφύλλη
Τα μπουκάλια και τα μανταλάκια
  "Μπουκάλια αλλάζω με μανταλάκιαααα.." Περνούσε ο γυρολόγος από την γειτονιά φώναζε και έβγαιναν οι νοικοκυρές με τα άδεια γυάλινα μπουκάλια να τα ανταλλάξουν με ξύλινα μανταλάκια για την μπουγάδα.
  Τα έπαιρνε αυτός και τα έδινε με την σειρά του για λιώσιμο στις υαλουργίες. Δεν πετούσαν εύκολα στα σκουπίδια γυάλινα μπουκάλια. Δεν ήταν εύκολο να αποκτήσεις γυάλινο μπουκάλι...ο γαλατάς το χρέωνε αν δεν του έδινες πίσω το άδειο.
  Στον μπακάλη πήγαινες με το μπουκάλι για να σου βάλει λάδι. Το ζύγιζε άδειο και μετά γεμάτο αλλά συνήθως έκλεβε στο ζύγι αν και σου έλεγε...βαρύ-βαρύ. Με μπουκάλι θα πήγαινες και στον καρβουνιάρη για κρασί αφού το έπλενες καλά από τα κατακάθια.
  Θυμάμαι ότι στο σπίτι υπήρχαν μόνιμα παλιά μπουκάλια το καθένα με τον ρόλο του. Με το μπουκαλάκι το άδειο πήγαιναν και στα μυροπωλεία οι γυναίκες αλλά και οι άντρες για να αγοράσουν κολόνια...μπριγιόλ... Παλιά μπουκάλια από κολόνιες Μενούνου υπάρχουν στο Γιουσουρούμ με φθαρμένες ετικέτες.
   Να μην ξεχάσω και τις νταμιτζάνες...από μέσα γυαλί και απ΄έξω χόρτινη επένδυση. Αυτή υπήρχε σε μια άκρη στην κουζίνα και είχε ειδική αποστολή για τις συνάξεις... "...πάρε την νταμιτζάνα και πήγαινε να την γεμίσεις ρετσίνα και να του πείς από την καλή ...και πρόσεχε μην την σπάσεις..." Και πρόσεχες....
Πίσω στα παλιά

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.