Κυριακή, 13 Σεπτεμβρίου 2015

Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων : Η αγαπημένη των μικρών και των... μεγάλων !

       Ο Λιούις Κάρολ, ψευδώνυμο με το οποίο έγινε ευρύτερα γνωστός ο βρετανός συγγραφέας, μαθηματικός, φωτογράφος και κληρικός Τσαρλς Λούτγουιτζ Ντότζσον, στάθηκε άνθρωπος αναμφίβολα τυχερός. Σε αντίθεση με άλλους δημιουργούς οι οποίοι αναγνωρίζονται μόνο μετά θάνατον, ο ίδιος στο τέλος της ζωής του ευτύχησε να δει το γνωστότερο πόνημά του, τις «Περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων», να κατακτά τον τίτλο του δημοφιλέστερου βιβλίου παιδικής λογοτεχνίας στην Αγγλία. 
    Τα επόμενα χρόνια η δημοτικότητά του αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, με αποτέλεσμα στα μέσα του 20ού αιώνα να αποτελεί το διασημότερο βιβλίο του είδους του στον κόσμο.
   Εκατόν πενήντα χρόνια από την πρώτη του έκδοση, το 1865, η αντοχή αλλά και η πολυεπίπεδη επιρροή της «Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων» (τίτλος ο οποίος τελικά καθιερώθηκε) παραμένουν εντυπωσιακές: μεταφράστηκε σε τουλάχιστον 97 γλώσσες, γνώρισε πολλές τηλεοπτικές και κινηματογραφικές διασκευές, εμπνέοντας παράλληλα την όπερα αλλά και το μπαλέτο.
"Alice in Wonderland" (1903) 
Η αλληγορία και οι ερμηνείες
   Σε τι οφείλει άραγε το βιβλίο, που περιγράφει με λεπτή φαντασία και παιδικό αυθορμητισμό της περιπέτειες ενός μικρού κοριτσιού, της Αλίκης, η οποία μετά την πτώση της σε μια λαγότρυπα περιπλανιέται σε έναν αλλόκοτο κόσμο, την αγέραστη δημοτικότητά του ; 
   Πολύ μελάνι έχει χυθεί γι' αυτό. Είναι το γεγονός ότι απευθύνεται τόσο σε παιδιά όσο και σε ενηλίκους; Το στοιχείο του συμβολισμού, της σάτιρας και της αλληγορίας που ανοίγει διάπλατα τον δρόμο στη φαντασία και στις πολλές ερμηνείες ;
    Η ίδια η προσωπικότητα του συγγραφέα (1832-1898) και του μύθου γύρω από το πρόσωπό του με τις θεωρίες περί παιδοφιλίας που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, οι οποίες όμως φαίνεται ότι υποχωρούν τα τελευταία χρόνια ; Όποια κι αν είναι η απάντηση, τα δεδομένα παραμένουν εντυπωσιακά.
   Στο πλαίσιο των εκτεταμένων αναλύσεων του βιβλίου, η πλέον συνηθισμένη ερμηνεία θέλει την ηρωίδα να αποτελεί χαρακτηριστική εκπρόσωπο της καταπιεσμένης παιδικής ηλικίας κατά τη βικτωριανή περίοδο. 
   Η κριτική της κοινωνίας της εποχής του συγγραφέα και των αγγλοσαξονικών νοοτροπιών σε συνδυασμό με το πώς επηρεάζεται η ταυτότητα του ατόμου όταν παύουν να ισχύουν οι κατεστημένοι κανόνες χαράζουν τους βασικούς άξονες. «Ποια είμαι επιτέλους ; Α, αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα» λέει κάπου η Αλίκη εκφράζοντας ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του ίδιου του έργου. 
   Στον φανταστικό κόσμο όπου κινείται η μικρή ηρωίδα με την ίδια να μεγαλώνει και να μικραίνει ώσπου να καταλήξει κάποια στιγμή σε ένα αλλόκοτο δικαστήριο όπου οι δικαστές-τραπουλόχαρτα αποφασίζουν να της... κόψουν το κεφάλι λίγο προτού συνειδητοποιήσει πως όλα αυτά δεν ήταν παρά ένα όνειρο, οι καθιερωμένες αντιλήψεις ανατρέπονται, ενώ κοινωνικοί θεσμοί και πρακτικές μπαίνουν στο στόχαστρο και γίνονται αντικείμενο χλευασμού.
   Πολλοί είναι αυτοί που επισημαίνουν πως ο Κάρολ μέσα από το βιβλίο του ασκεί κριτική στην συντηρητική και καταπιεστική κοινωνία της «Βικτωριανής Εποχής», ενώ άλλοι εντοπίζουν την αντίθεσή του στο αυταρχικό καθεστώς της μοναρχίας, μέσα από το πρόσωπο της βασίλισσας του μυθιστορήματος.   
   Στη δεκαετία του ’60 οι περιπέτειες της Αλίκης συνδέονται ακόμα και με παραισθησιογόνες ουσίες. Η Αλίκη, αλλά και άλλοι ήρωες του βιβλίου, πρωταγωνιστούν σε ροκ τραγούδια της εποχής και σε ψυχεδελικές μουσικές περιπλανήσεις. 
    Την ίδια στιγμή κοινό τόπο αποτελεί η προσπάθεια του Κάρολ να παρωδήσει άλλα λογοτεχνικά έργα που απευθύνονται επίσης σε παιδιά, αν και δεν είναι λίγοι όσοι πιστεύουν πως ένα μέρος της «Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων» μπορεί να γίνει κατανοητό καλύτερα από τον ενήλικο αναγνώστη.
Όλα άρχισαν από μια εκδρομή
    Μια εκδρομή που έκανε ο Κάρολ τον Ιούλιο του 1862 από κοινού με τον αιδεσιμότατο Ρόμπινσον Ντάκγουορθ. Συνταξιδιώτες του τρία κορίτσια, κόρες του πρύτανη του κολεγίου, που δίδασκε ο Κάρολ, η 13χρονη Λορίνα Σαρλότ Λίντελ, τη 10χρονη Άλις Πλέζανς Λίντελ και την 8χρονη Εντίθ Μέρι Λίντελ.
   Προκειμένου να απασχολήσει τα κορίτσια στη διάρκεια της εκδρομής αυτής ο Κάρολ επινόησε και αφηγήθηκε μια ιστορία η οποία αποτέλεσε τη βάση της «Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων». Η μικρή Αλις παρότρυνε τον Κάρολ να καταγράψει την αφήγηση.
     Ο Κάρολ, όπως προκύπτει από το ημερολόγιό του, ξεκινάει να γράφει τις «Περιπέτειες της Αλίκης κάτω από τη Γη», όπως ήταν ο αρχικός τίτλος, στις 13 Νοεμβρίου του 1862. Η πρώτη μορφή του παραμυθιού δεν ήταν για δημοσίευση και περιείχε μία προσωπική αφιέρωση. «Δώρο Χριστουγέννων προς ένα αγαπητό παιδί, σε ανάμνηση μιας καλοκαιρινής ημέρας», έγραφε ο Ντότζσον. 
   Το βιβλίο, ολοκληρωμένο αλλά χωρίς εικονογράφηση, φτάνει στα χέρια της Άλις Πλέζανς Λίντελ το Νοέμβριο του 1864. Τις περιπέτειες της Αλίκης διαβάζει και ο λογοτέχνης Τζορτζ ΜακΝτόναλντ, που προτρέπει τον Κάρολ να τις δημοσιεύσει.
Η εκδοτική περιπέτεια
   Αρκετό καιρό αργότερα και κατόπιν παροτρύνσεων που δέχθηκε, ο Κάρολ έλαβε την απόφαση να προχωρήσει στην έκδοση του βιβλίου, γεγονός που τον ώθησε να επεξεργαστεί την τελική μορφή του έχοντας ήδη προσεγγίσει τον διακεκριμένο καλλιτέχνη Τζον Τένιελ προκειμένου να αναλάβει την εικονογράφηση. 
   Τελικά, το βιβλίο εκδόθηκε από τον οίκο MacMillan&Co με τον τίτλο «Οι περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων» τον Ιούλιο του 1865, με τον συγγραφέα να αναλαμβάνει πλήρως τα έξοδα της έκδοσης, γεγονός το οποίο τον επιβάρυνε ασφαλώς οικονομικά σε περίπτωση αποτυχίας, του εξασφάλιζε όμως τον απόλυτο έλεγχο της ποιότητας. 
   Πραγματικά κάποια οικονομική αιμορραγία τελικά δεν αποφεύχθη καθώς, ενώ η διαδικασία της πρώτης έκδοσης που περιλάμβανε 2.000 αντίτυπα είχε ήδη αρχίσει, ο συγγραφέας πληροφορήθηκε πως ο Τένιελ δεν ήταν τελικά ευχαριστημένος από την ποιότητα εκτύπωσης των εικόνων του, με αποτέλεσμα να αποσυρθεί το βιβλίο επιβαρύνοντας τον Κάρολ. 
   Μερικούς μήνες αργότερα, στις 26 Νοεμβρίου του 1865, η δεύτερη έκδοση του βιβλίου τυπώθηκε σε 4.000 αντίτυπα, τα οποία ο συγγραφέας χαρακτήρισε «τέλειο δείγμα καλλιτεχνικής εκτύπωσης» ενώ ο συγγραφέας θα υπογράψει το βιβλίο με το ψευδώνυμο «Λουίς Κάρολ».
   Τα Χριστούγεννα του 1871 εκδόθηκε η συνέχεια του βιβλίου με τίτλο «Through the Looking Glass and What Alice Found There» γνωρίζοντας επίσης εντυπωσιακή απήχηση, ενώ ο συγγραφέας ολοκλήρωσε και μια ειδική έκδοση απευθυνόμενη ειδικά σε πολύ μικρά παιδιά ως πέντε ετών. 
   Παρ' όλο που γενικά ο χαρακτήρας της Αλίκης θεωρείται ότι αντλεί στοιχεία από την Αλις Λίντελ - την οποία ορισμένοι βιογράφοι του υποστηρίζουν ότι ο Κάρολ ζήτησε σε γάμο -, ο ίδιος ο συγγραφέας διέψευσε πως η ηρωίδα του βιβλίου του στηρίζεται πράγματι σε κάποιο υπαρκτό πρόσωπο. 
  Χαρακτηριστικό είναι πως, παρά την επιτυχία του βιβλίου, ο Κάρολ συνέχισε να διδάσκει στο Κολέγιο Christ Church, όπου και διέμενε, για αρκετά χρόνια αργότερα. Δεν εγκατέλειψε τη διδασκαλία παρά το 1881 προκειμένου να αφοσιωθεί πλήρως στη συγγραφή.
   Στους πρώτους αναγνώστες της «Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων» περιλαμβάνονται η βασίλισσα Βικτωρία και ο νεαρός τότε Οσκαρ Γουάιλντ.
    Η εκτίμηση του συγγραφέα και ιστορικού σερ Γουόλτερ Μπέσαντ στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, σύμφωνα με την οποία επρόκειτο για ένα «από αυτά τα σπάνιου είδους βιβλία που ανήκουν σε όλες τις μελλοντικές γενιές ώσπου η ίδια η γλώσσα να περιέλθει σε αχρηστία» ήταν αυτή η οποία έμελλε να περιγράψει τη μελλοντική πορεία του έργου του Κάρολ με τη μεγαλύτερη ακρίβεια. Και, αλήθεια, 150 ολόκληρα χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου, ποιος είναι αυτός που θα μπορούσε να διαφωνήσει ;
Η σχέση με την Άλις
   Τέλος, η πιο διαδεδομένη αλλά και βάσιμη ιστορία γύρω από το βιβλίο είναι αυτή που αφορά στη σχέση του συγγραφέα με την μικρή Άλις Πλέζανς Λίντελ. Ο χαρακτήρας της Αλίκης θεωρείται πως είναι βασισμένος στην μικρή Άλις, ωστόσο, ο ίδιος ο Κάρολ διέψευσε πως η ηρωίδα του βιβλίου βασίζεται σε υπαρκτό πρόσωπο. 
   Η στενή σχέση όμως του 29χρονου Ντότζσον με την νεαρή Άλις τράβηξε το ενδιαφέρον των ερευνητών. Οι θεωρίες για τη σχέση τους πληθαίνουν καθώς ο Κάρολ, λάτρης της φωτογραφίας, φαίνεται πως συνήθιζε να εστιάζει τον φακό του σε νεαρά κορίτσια, τα οποία, μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν γυμνά. Πιθανολογείται πως τέτοιου είδους φωτογραφίσεις ήταν συνηθισμένες για την εποχή, ωστόσο η συνήθεια του Κάρολ προκαλεί πλήθος σεναρίων. 
   Ένα από τα πρόσωπα που απαθανάτισε ο Κάρολ ήταν η Άλις Λίντελ. Σημειώνεται πως ο συγγραφέας, με στοιχεία που προκύπτουν από προσωπικές καταγραφές, φαίνεται πως είχε αρκετές σχέσεις με νεαρά κορίτσια, ενώ συχνά αναφέρεται στην αγάπη του προς τα παιδιά. 
   Την  Άλις Λίντελ γνώρισε μέσω του πατέρα της, που ήταν συνεργάτης του. Ο ντροπαλός Ντότζσον συνήθιζε να τραυλίζει, και μόνο με τα παιδιά μπορούσε να μιλήσει κανονικά. Είχε πολλούς μικρούς φίλους και λάτρευε να τους διδάσκει μαθηματικά αν είχαν κλίση. Η 10χρονη Άλις και η οι αδερφές της έγιναν η αγαπημένη του παρέα μέχρι και το 1863, όταν διακόπηκαν απότομα οι σχέσεις του με την οικογένεια Λιντέλ.
    Μέχρι προσφάτως, οι μελετητές υποστήριζαν ότι η ρήξη προκλήθηκε, επειδή ο Ντότζσον έκανε πρόταση γάμου στην ανήλικη Άλις. Τα πραγματικά γεγονότα δεν ήταν γνωστά, γιατί έλειπαν οι σελίδες εκείνης της περιόδου από το ημερολόγιό του. 
    Το 1996 όμως, η ερευνήτρια Κάρολιν Λιτς, εντόπισε τις χαμένες σελίδες και αποκάλυψε την αληθινή αιτία. Ο κόσμος είχε αρχίσει να μιλάει για τη σχέση του Ντότζσον, όχι με τη 10χρονη κόρη, αλλά την ενήλικη γκουβερνάντα. Μάλιστα, η μεγαλύτερη αδελφή της Άλις, η 15χρονη Λορίνα, έτρεφε πολύ τρυφερά αισθήματα για τον νεαρό Αιδεσιμότατο και η οικογένειά της, έκρινε σκόπιμο να την απομακρύνει από αυτόν. 
    Οι κατηγορίες για παιδεραστία Ο Ντότζσον κατέγραψε τις σκέψεις και την καθημερινή του ζωή σε προσωπικά ημερολόγια και σε αλληλογραφία με φίλους. Πολλές δηλώσεις του θα ακούγονταν ανησυχητικές σε ανθρώπους του 21ου αιώνα. 
    Έγραψε στη ζωγράφο Γκέρτρουντ Τόμσον: “Ομολογώ ότι δεν θαυμάζω τις εικόνες με γυμνά αγόρια. Πάντα δείχνουν να χρειάζονται ρούχα, ενώ οι υπέροχες φιγούρες των κοριτσιών δεν θα έπρεπε να καλύπτονται ποτέ”. 
   Σε γράμμα προς μία 10χρονη γνωστή του: “Πολλά ευχαριστώ και φιλιά για την τούφα απ” τα μαλλιά σου. Την έχω φιλήσει πολλές φορές. Αφού δεν έχω εσένα να φιλήσω, τα μαλλιά είναι καλύτερα απ” το τίποτα”.
   Οι δηλώσεις του Ντότζσον θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν, υποστηρίζουν πολλοί μελετητές, καθώς έτσι ήταν ο τρόπος γραφής του. Είχε ιδιαίτερο χιούμορ, που ελάχιστοι μπορούσαν να αντιληφθούν. Οι ύποπτες εκφράσεις του λένε, δεν είναι παρά το ιδιόμορφο χιούμορ του. 
    Ούτε το γεγονός ότι φωτογράφιζε μικρά κορίτσια σημαίνει ότι ήταν παιδεραστής, συνεχίζουν οι μελετητές. Πολλοί φωτογράφοι ασχολήθηκαν με μικρά παιδιά, καθώς ήταν ένα συνηθισμένο μοτίβο στην τέχνη της βικτοριανής εποχής. 
   Εκτός από κορίτσια, άλλωστε, ο Ντότζσον φωτογράφισε ενήλικα μοντέλα, πολλά τοπία και αντικείμενα. Πάντως σε αυτό που συμφωνούν όλοι οι μελετητές είναι ότι, ακόμα και αν έτρεφε ερωτικά συναισθήματα προς ανήλικα κορίτσια, ο Ντότζσον δεν προχώρησε και σε σωματική επαφή. Αντίθετα, από καταγραφές προκύπτει πως ο Κάρολ διατηρούσε σχέσεις με μεγαλύτερες γυναίκες, ενώ οι αναλυτές αναφέρονται και στις αισθητικές και ηθικές αξίες και αντιλήψεις που επικρατούσαν στη «Βικτωριανή Εποχή».
Παιδική Βιβλιοθήκη
Τουλάτου Ισμα Μ.  / Το Βήμα
TVXS
Η Μηχανή του Χρόνου
Κάτι παρόμοιο στο blog :

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.